Onverstoor(d)baar zwanger
De impact van hormoonverstorende stoffen op mijn on- en pasgeboren baby

Aankomende evenementen

Geen aankomende evenementen!

Powered by iCagenda

Wat zijn hormoonverstorende stoffen nu juist?

1. Wat zijn hormoonverstoorders ?


Chemische stoffen zijn niet meer weg te denken uit ons dagelijks leven, ze komen voor in tal van
producten die ons leven comfortabel maken. Sommige chemische stoffen zijn hormoonverstoorders.
Een hormoonverstoorder is een lichaamsvreemde stof die werkt als een hormoon, dat kan imiteren
of blokkeren (interfereren) en zo het hormonale evenwicht in ons lichaam verstoren. Door
huidcontact of inname kunnen hormoonverstoorders, ook na lange tijd of enkele generaties verder,
ernstige gezondheidsschade veroorzaken. Zwangere vrouwen, (premature) baby's en kinderen zijn
door hun dunne huid sterker vatbaar voor hormoonverstoorders. Tijdens de zwangerschap is de baby
in de baarmoeder nog volop in ontwikkeling en juist dan kan de blootstelling aan
hormoonverstoorders schade aanrichten, zelfs in kleine doses. Eventuele effecten treden pas later in
het leven op. Bescherming tijdens de zwangerschap is dus uitermate belangrijk.

2. Waar zitten die hormoonverstoorders verstopt?


De lijst van producten met één of meerdere hormoonverstoorders is erg lang. We komen dagelijks in
aanraking met hormoonverstoorders zoals via groenten en fruit (pesticiden), verpakkingsmiddelen
(bisfenolen), plastics (ftalaten), verzorgingsproducten (parabenen), vlamvertragers in verf, meubelen
en elektronica, kastickets (bisfenolen), schoonmaakmiddelen, speelgoed (ftalaten), …
Bij de verzorging van de baby gaat dit onder andere over zeep, bodylotion, luierdoekjes, fopspenen,
zuigflessen en verschoonkussens. Maar evenzeer over plastic speelgoed, nieuwe kledij, plastic
eetlepels en bordjes.
Wat de producten in de badkamer betreft zijn het vooral het plastic badspeelgoed, nieuwe
handdoeken, plastic bekers (bijv. om mond te spoelen na tanden poetsen), tandpasta, deodorant,
shampoo, bodylotion, parfum, make-up, douchegordijnen en tenslotte schoonmaakmiddelen. Dit
raakt dan ook de zwangere vrouw zelf en haar hele gezin.
Ook bepaalde medische producten bevatten hormoonverstoorders. Dat is bijvoorbeeld het geval
voor medische tubes en infuuszakjes die met ftalaten zijn vervaardigd. Ook premature baby’s in de
couveuse kunnen blootgesteld worden aan hormoonverstorende stoffen zoals bisfenol A en ftalaten
die worden afgescheiden door het plastic van de medische hulpmiddelen.

3. Gevolgen van hormoonverstoorders


De Wereldgezondheidsorganisatie spreekt van een ‘mondiaal gevaar’ voor de volksgezondheid en
voor het milieu. Het Europees Milieuagentschap bracht in 2012 het rapport uit genaamd 'The
impacts of endocrine disrupters on wildlife, people and their environments'. Uit de onderzoeken
blijken de nadelige effecten van hormoonverstoorders. Extra onderzoek is nodig omdat de kennis
over de hormoonverstoorders nog niet volledig is.

3.1. Voor de gezondheid

Steeds meer wetenschappelijk onderzoek toont aan dat hormoonverstoorders gelinkt kunnen
worden aan de ontwikkeling van bepaalde kankers (zoals prostaatkanker), diabetes, obesitas,
autisme, verlaagd IQ, misvormingen, astma, verstoring schildklierfunctie, verminderde botdichtheid
en allergieën.

Verder hebben ze ook effect op de vruchtbaarheid. Naar verluidt zouden die stoffen betrokken zijn
bij vele vruchtbaarheidsstoornissen bij vrouwen zoals fibromen, endometriose, voortijdige puberteit,
verstoring van de menstruele cyclus of menopauze op jongere leeftijd dan gemiddeld. Ook bij
mannen zijn problemen ten gevolge van blootstelling aan hormoonverstoorders vastgesteld zoals
niet-ingedaalde testes, hypospadia of verminderde spermakwaliteit.
Anders gesteld, hormoonverstoorders zouden een belangrijke factor vormen bij een aantal
chronische ziekten. De toxiciteit van de hormoonverstoorders is niet alleen afhankelijk van de dosis
die in het lichaam binnendringt, maar ook van de periode tijdens de welke de betrokkene wordt
blootgesteld. De meest kwetsbare en bij gevolg prioritair te beschermen personen zijn jonge (en
ongeboren) kinderen, prematuur geboren kinderen, adolescenten in de puberteit en zwangere
vrouwen. Hormoonverstoorders kunnen immers ernstige gevolgen hebben voor de ontwikkeling van
de foetus. Ook bij lage dosissen kunnen er schadelijke effecten zijn die soms zelfs hoger zijn dan bij
een hoge dosis. Het is dus van belang om kwetsbare groepen te beschermen tegen zelfs minimale
dosissen van deze stoffen (2). Het samengaan van verschillende hormoonverstoorders kan een
cumulerend effect van nadelige gevolgen hebben. Verder kan blootstelling aan hormoonverstoorders
tot tientallen jaren later nog effect op het menselijk lichaam hebben. Tenslotte onderscheiden de
hormoonverstoorders zich ook door hun transgenerationele effect. Zij kunnen niet alleen de
gezondheid van de besmette persoon beïnvloeden, maar ook die van zijn nakomelingen en wel tot
drie generaties lang. Zo kwam uit onderzoek naar voren dat vrouwen wier moeders aan DDT
(dichloordifenyltrichloorethaan) zijn blootgesteld, tot viermaal meer kans hebben om borstkanker te
ontwikkelen.
Een recent gepubliceerd artikel in het medisch tijdschrift The Lancet maakte een schatting van de
economische kost van deze gezondheidsgevolgen. Voor de Verenigde Staten bedraagt deze schatting
340 biljoen dollar. Voor Europa is dit 217 biljoen dollar. Ondanks deze hoge kost worden de stoffen
nog altijd geproduceerd en verspreid.

3.2. Voor het milieu


Niet alleen zijn hormoonverstoorders een groot gevaar voor de gezondheid van de mens. Zij zijn
tevens bijzonder schadelijk voor het milieu, meer bepaald voor de biodiversiteit. Dit wordt eveneens
benadrukt in het bovengenoemd artikel van The Lancet. De menselijke gezondheid is afhankelijk van
kwaliteit van dier en milieu.
Ten eerste zijn zij medeverantwoordelijk voor de achteruitgang van de dierenpopulaties. Hoewel
voor dat verschijnsel verscheidene oorzaken bestaan, zoals de klimaatverandering en de
overexploitatie van de natuurlijke hulpbronnen, geeft een groot deel van de wetenschappelijke
gemeenschap tegenwoordig toe dat die stoffen bij heel wat soorten nefaste gevolgen kunnen
hebben voor de reproductie.
Dat verschijnsel werd niet alleen tijdens laboratoriumonderzoek gestaafd, maar werd ook in de
natuur vastgesteld bij dierenpopulaties die in een milieu leefden dat door hormoonverstoorders was
aangetast. Zo hebben onderzoekers bij alligators die in een door hormoonverstoorders verontreinigd
meer leefden, een lagere plasmatestosteronconcencentratie vastgesteld.
De achteruitgang bij de dierenpopulaties, die deels te wijten is aan de blootstelling aan
hormoonverstoorders, is bijzonder moeilijk tegen te gaan, temeer omdat bepaalde
hormoonverstoorders in heel wat waterlopen voorkomen(6) en jarenlang in het milieu aanwezig
blijven. Het onderzoek naar de hormoonverstoorders zou dus duidelijk moeten maken voor welke
diersoorten een systeem van zogeheten sentineldieren (verklikkerdieren) kan worden opgezet. Een
dergelijk systeem houdt in dat gegevens over dieren die aan milieuverontreiniging zijn blootgesteld,

worden verzameld en geanalyseerd om aan de hand daarvan de mogelijke gevaren voor de
gezondheid van de mens te bepalen.
Hormoonverstoorders verontreinigen eveneens de oppervlaktewateren. In 2009 stelde een eerste
onderzoek naar de aanwezigheid van hormoonverstoorders in de rivieren van alle EU-lidstaten al vast
dat talrijke hormoonverstoorders in de Europese oppervlaktewateren aanwezig waren. Van de
vijfendertig in aanmerking genomen chemische stoffen waren er drieëntwintig aanwezig in meer dan
de helft van de onderzochte rivieren. Sindsdien werd waterverontreiniging als gevolg van
hormoonverstoorders meermaals aangetoond. In 2014 heeft het Franse Institut National de
l’Environnement Industriel et des Risques (INERIS) in een rapport aangegeven dat het in meer dan de
helft van de stalen uit de onderzochte Franse rivieren ftalaten heeft aangetroffen, alsook bisfenol A
in 86,5 % van de gevallen. Een dergelijke verontreiniging is hoogst gevaarlijk, temeer daar de mens
dergelijk oppervlaktewater kan binnenkrijgen.